Na wysokości wielu tysięcy metrów powietrze zawiera tyle samo tlenu procentowo co nad morzem, a mimo to oddychanie staje się cięższe. Winne jest spadające ciśnienie atmosferyczne, a jego skutkiem może być choroba wysokościowa. Warto wiedzieć, jak to działa i jak rozsądnie planować wyprawy w góry.
Dlaczego w górach trudniej oddychać
Skład powietrza jest na różnych wysokościach praktycznie taki sam: tlen stanowi około jednej piątej atmosfery. Zmienia się jednak ciśnienie atmosferyczne. Im wyżej jesteśmy, tym nad nami mniej powietrza, więc jest ono rzadsze, a jego ciśnienie niższe.
Niższe ciśnienie oznacza, że przy każdym wdechu do płuc trafia mniej cząsteczek tlenu. Mniejsze jest też tzw. ciśnienie parcjalne tlenu, które decyduje o tym, jak sprawnie tlen przenika z pęcherzyków płucnych do krwi. W efekcie organizm dostaje mniej tlenu, choć oddychamy tak samo jak na nizinach.
Jak ciało radzi sobie z niedoborem tlenu
Organizm uruchamia kilka mechanizmów obronnych:
- oddycha głębiej i szybciej,
- serce bije szybciej, by przetoczyć więcej krwi,
- z czasem rośnie produkcja czerwonych krwinek, które przenoszą tlen.
Ten proces nazywamy aklimatyzacją. Wymaga on czasu, zwykle od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od wysokości. Dlatego po szybkim wjeździe na dużą wysokość możemy czuć zadyszkę nawet przy niewielkim wysiłku, szybkie męczenie się i przyspieszone tętno.
Na typowych wysokościach polskich gór, takich jak Tatry, wpływ rozrzedzonego powietrza jest niewielki dla większości zdrowych osób. Wyraźniej odczuwa się go w wysokich górach, na przykład w Alpach powyżej kilku tysięcy metrów, w Andach czy Himalajach.
Czym jest choroba wysokościowa
Choroba wysokościowa to zespół objawów, który pojawia się, gdy organizm nie nadąża z przystosowaniem się do niskiego ciśnienia i niedoboru tlenu. Najczęściej dotyczy osób, które zbyt szybko wznoszą się na dużą wysokość. Ryzyko zwykle zaczyna rosnąć powyżej około 2500 metrów n.p.m., choć wrażliwość bywa bardzo indywidualna.
Do typowych objawów łagodnej postaci należą:
- ból głowy,
- nudności, brak apetytu,
- zawroty głowy i osłabienie,
- problemy ze snem,
- nietypowe zmęczenie.
Co ważne, na chorobę wysokościową nie ma jednej reguły: może dotknąć osoby młode i sprawne, a odporność nie zawsze zależy od kondycji. To, że ktoś dobrze zniósł jedną wyprawę, nie gwarantuje tego samego następnym razem.
Kiedy objawy są groźne
Łagodne dolegliwości mogą przejść w poważniejsze stany, w których dochodzi do gromadzenia się płynu w płucach lub w mózgu. Są to sytuacje zagrażające życiu. Powinny zaniepokoić:
- silna duszność nawet w spoczynku, kaszel, uczucie rzężenia w płucach,
- narastające zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów,
- splątanie, dziwne zachowanie, senność,
- ból głowy, który się nasila mimo odpoczynku.
Najważniejsza zasada w takiej sytuacji jest prosta: nie wchodzić wyżej, a przy nasilających się objawach jak najszybciej zejść niżej i wezwać pomoc ratowniczą lub lekarza. O leczeniu decyduje personel medyczny, dlatego nie należy samodzielnie eksperymentować z lekami.
Jak się przygotować i zmniejszyć ryzyko
Dobre planowanie to najlepsza ochrona. Kilka sprawdzonych zasad:
- Wznoś się stopniowo. Przy dużych wysokościach daj ciału czas na aklimatyzację, planując dni odpoczynku.
- Zasada „wysoko wejdź, niżej śpij”. Wejście wyżej w ciągu dnia i nocleg na niższej wysokości pomagają się przystosować.
- Nie forsuj tempa. Idź tak, byś mógł swobodnie rozmawiać.
- Pij odpowiednio dużo płynów i jedz regularnie.
- Unikaj alkoholu w pierwszych dniach na wysokości.
- Słuchaj organizmu. Ból głowy i nudności to sygnał, by się zatrzymać, a nie iść dalej na siłę.
Jeśli masz choroby serca, płuc albo inne przewlekłe schorzenia, przed wyjazdem na dużą wysokość porozmawiaj z lekarzem. Warto też zapoznać się z aktualnymi zaleceniami organizacji górskich i medycyny podróży oraz sprawdzić, jak wygląda dostęp do pomocy w regionie, który odwiedzasz.
Rozrzedzone powietrze nie jest wrogiem, jeśli mu się nie przeciwstawiamy. Cierpliwość, spokojne tempo i czujność wobec własnych objawów pozwalają bezpiecznie cieszyć się widokami, także tymi z wysokich szczytów.
